Radyocerrahi Nedir?

Stereotaktik Radyocerrahi Nedir?

Günümüzde stereotaktik radyocerrahi yani kısaca ‘radyocerrahi’ kavramı, stereotaktik olarak belirlenen hedefe radyolojik görüntüler rehberliğinde, tek seferde (fraksiyonda) yüksek doz radyasyon verilmesini ifade etmektedir. Radyocerrahi, üç boyutlu koordinat sistemi kullanılarak yüksek hassasiyetteki odaklanmış bir radyasyon tedavisidir.

Radyocerrahinin temeli bu anatomik hedeflemeye dayanmaktadır. Bu sayede, hedef çevresindeki normal dokular minimum düzeyde radyasyona maruz kalır ve bu maruziyet hedef çevresinden uzaklaşıldıkça hızla azalır.

Radyocerrahi Nasıl Yapılır?

Radyocerrahi uygulamalarında radyasyonun kaynağı göz önünde bulundurularak üç yöntem kullanılmaktadır. Tüm yöntemlerde stereotaktik olarak hedefe odaklanan bir radyocerrahi cihazı bulunur. Bu yöntemler; Gamma Knife radyocerrahi, lineer akseleratör (LINAC) radyocerrahi ve yüklü partikül radyocerrahisidir.

Radyocerrahi uygulanan merkezlerin sayısı zaman içinde arttıkça, fonksiyonel hastalıklarda radyocerrahi uygulamasının başarı ve komplikasyon oranları hakkında daha kapsamlı veriler elde edilmektedir.

Ağrı Tedavisinde Radyocerrahi

Radyocerrahinin bir tedavi yöntemi olarak kullanıldığı ağrı hastaları çok büyük oranda ilaca dirençli kraniyofasiyal nevralji hastalarıdır. Etkinliği ve güvenliği en sık trigeminal nevralji tedavisinde incelenmiştir. Diğer endikasyonları arasında tümörle ilişkili trigeminal nöropati, glossofaringeal veya sfenopalatin nevralji ve kronik küme baş ağrısı bulunur.

Hareket Bozuklukları Tedavisinde Radyocerrahi

Nöroljik hastalıklar içinde yer alan hareket bozuklukları hastaların yaşam kalitesini ciddi oranda bozar.

Hareket bozukluğu, kuvvet kaybı veya spastisiteye bağlı olmaksızın istemli ve istemsiz hareketlerin azlığı veya aşırı hareketi ile oluşan klinik sendromu ifade eder. Hipokinetik ve hiperkinetik olarak iki kategoriye ayırmak mümkündür.

Hipokinetik hastalıklar: Parkinson hastalığı, Parkinson-plus sendromlardır (multi sistem atrofi, progresif supranükleer palsi).

Hiperkinetik hastalıklar ise; Esansiyel tremor ve diğer tremor çeşitleri, Distoni, Huzursuz bacak sendromu, Tardif sendromlar, Koreler, Huntington hastalığı, Paroksismal diskineziler, Miyokloniler, Tik bozuklukları ve Tourette sendromudur. Bu hastalıkların tedavisinde ilk olarak medikal tedavi başlanır.

Zaman içerisinde gelişen ilaç direnci veya ilaçların yan etkileri nedeniyle medikal tedavinin yetersiz olduğu hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelir. Hareket bozukluklarında etkili bir tedavi için mutlak koşul, lezyon oluşturulacak bölgenin yerini ve boyutunu tam olarak hesaplayabilmektir.

Stereotaksi kullanılarak lezyon oluşturma yöntemi özellikle esansiyel tremor, Parkinson hastalığı tremoru, multiple sklerozun eşlik ettiği tremor hastalarında endikedir.

Açık cerrahi için uygun olmayan ilaca dirençli hastalar için ileri yaş ve ciddi sistemik bozuklukları olduğunda tedavi olarak stereotaktik radyocerrahi düşünülebilir.

Epilepsi Tedavisinde Radyocerrahi

Radyocerrahi uygun hasta seçimi yapıldığında epilepsi tedavisinde kullanılabilir. Günümüzde epilepsi hastaları için radyocerrahi; Mesial temporal skleroz, Hipotalamik hamartomlar, Korpus kallozotomi, epilepsi ilişkili Kavernomlar ve ekstratemporal epilepside uygulanmaktadır.

Epilepsi hastalarında radyocerrahinin etki mekanizması; vasküler endotel hasarına bağlı oluşturduğu nekroza ek olarak, nekroz oluşturmayan dozlarda uygulanmasının da nöromodülatör etki oluşturduğu yönündedir.

Psikiyatrik bozukluklar; hastanın, yakınlarının ve toplumun yaşam kalitesini bozan önemli sağlık sorunlarındandır. Bunların başında depresif bozukluklar, obsesif-kompulsif bozukluklar, bipolar bozukluklar, şizofreni ve alkolizm gelmektedir. Nöroleptik ilaçlar ve diğer psikofarmotiklerin psikiyatrik rahatsızlıklardaki üstün etkinliği, bu hastalıklarda uygulanan cerrahi prosedürlerin çok sıkı endikasyon kriterlerine tabi olmalarıyla sonuçlanmıştır.

Medikal tedaviye dirençli olgularda uygulanan cerrahi tedavi, psikoşirürjinin uzun yıllardan beri alternatif bir tedavi yöntemi olmasını sağlamıştır.

Radyocerrahinin en sık Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde uygulandığı görülmektedir. OKB, rahatsız edici düşüncelere sahip olan hastanın, bu düşüncelere yönelik belirli rutinleri kendisini sıkıntıya düşürecek veya genel işlevini bozacak ölçüde tekrar tekrar yapma ihtiyacı hissettiği zihinsel ve davranışsal bir bozukluktur.

OKB dışındaki diğer psikiyatrik rahatsızlıklara yönelik uygulanan tedavilerde de radyocerrahi ile başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Bu noktada uygun hastalık ve multidispliner hasta seçimi tedavi seçiminde büyük önem taşır.