Omurga Kırığı

Omurga Kırığı Nedir?

Omurga vüdumuzu yer çekimine karşı dik tutan kemik ve ligamentöz yapıların bütünüdür. Yüksek veya düşük enerjili travmalar ve düşmeler omurların kırılmasına neden olabilir. Kırılma sonucu ortaya çıkan yaralanmada ameliyat gerektirebilir. Bir kısmıda uygun şekilde tedavi edilmelidir. Büyük omurga kırıklarında tedaviye geç kalınması, ciddi nörolojik sekellere neden olabilir.

Kemik erimesi yaşayan hastalarda düşük enerjili veya basit travmalara bağlı kırıklar sıklıkla görülmektedir. Osteoporoz veya kemiklerin zayıflaması basit yaralanmalarda bile ciddi omurga kırıklarına neden olabilmektedir.

Omurga kırıkları, omurganın içinden geçen omurilik ve sinir yapılarını ve hatta çevresindeki yaşamsal öneme sahip damar ile organları etkilemesi nedeniyle son derece ciddi nörolojik sonuçlara yol açabilir. Omurga kırıklarının yüzde 75’i sırt ve bel omurlarında, yüzde 5-10’u da boyun omurlarında, geri kalanı omurganın diğer bölgelerinde görülür.

Nörolojik bozulma durumunun (kısmi felç vb.) giderek ilerlediği tespit edildiğinde mutlaka ve acil olarak cerrahi yapılması gerekiyor. Pek çok hastada cerrahi sonrası tablosu tam ya da tamama yakın iyileşme sağlanabilir.

Omurilik (Medulla Spinalis) beyin ile tüm dokular arasında ilişki kuran ve beyinden bu bölgelere uyarı getiren ve götüren sinir dokularının bütününü kapsar. Bu iletişim sayesinde uzuvlarımızın hareketini ve duyu fonksiyonumuzun çalışmasını sağlar. İstemli kas hareketini sağladığı gibi hissemediğimiz iç organlarımızın çalışmasını da sağlar. Ek olarak nefes almamıza yardımcı olur, idrar ve dışkı fonksiyonlarını da kontrol eder.

Omurga Yaralanmaları Nelerdir?

Omurga yaralanmaları travmanın şiddetine bağlı olarak yumuşak doku travmasından omurga kırığı ve omurilik yaralanmasına kadar farklılık gösterir. Omurga kırıkları neden önemlidir? Bu kırıklar omurilik yaralanmasına ve beraberinde felce neden olabilir. Omurga yaralanmalarının tedavi şekli de vakanın şiddetine göre değişir.

Omurga Kırıkları Hangi Bölgelerde Sık Görülür?

Omurga kırıklarının %5-10'u boyun, %70'i sırt ve bel omurlarında görülür. En sık sırt ve bel omurlarının geçiş yaptığı 12. sırt omuru ve 1. bel omurunda görülür. Bu bölge omurganın en hareketli alanıdır.

Düşme, ani yüklenme ya da çarpma gibi bir travma kuvveti omurgaya yansıdığında ligamentöz ve kemik dokuların taşıyabileceğinde fazla enerji omurgadaki dokulara zarar verir. Travmanın yüksek enerjisi omurların ezilerek kırılmasına neden olabilir. Sıkıştırma hafifse, sadece hafif ağrı ve minimum deformasyon yaşarsınız.

Genellikle yüksek enerjili travmalar (trafik kazası, yüksekten düşme, atlama vb.) sonrasında ortaya çıkıyor. Ayrıca omurga kırıklarının kemiklerin gücünü yitirmesine yol açan osteoporoz sorunundan kaynaklanan özel bir tipi daha görülüyor. Günlük olağan aktivitelerde bile ortaya çıkabilen bu kırıklar, daha çok ileri yaşlarda görülen kemik zayıflığına (osteoporoz) bağlı gelişiyor.

Eğer omurilik veya sinir köklerini etkileyen travma şiddetli ise şiddetli bir ağrı yaşanabilir. Bu durum bir süre sonra kifoza neden olabilir. Özellikle osteoporoz hastalarında, hastalık kemiklerin zayıflamasına neden olduğu için bu durum kırıkların, özellikle de omurga kırıklarını en yaygın risk faktörleri arasında yer almaktadır.

Omurga Kırıkları Aşağıdaki Nedenlere Bağlı Gelişebilir!

• Düşmeye, spora veya diğer nedenlere bağlı kazalar
• Osteoporoz
• Omurga tümörleri.

Omurga Kırıklarının Nedenleri Nelerdir?

Omurga kırıkları genellikle yüksek enerjili travmalara bağlı gelişir. Trafik kazaları en sık nedenlerden biri olarak gösterilmektedir. Bunun dışında düşmeler (özellikle yüksekten düşmeler),ateşli silah yaralanmaları ve spor kazaları omurga kırıklarının başlıca nedenleri arasındadır.

Osteoporozu olan yaşlılarda ve omurga tümörü olan hastalarda ise bu hastalıkların etkilediği omurga kemikleri zayıfladığı için hafif düşmeler gibi düşük enerjili travmalar sonrası bile ciddi kırıklar oluşabilir.

Omurga Kırıklarından En Çok Kimler Etkilenir?

Omurga kırıklı hastaların %80’i 18-50 yaş arası kişilerdir. Erkekler kadınlara göre 4 kat daha fazla omurga kırığı geçirme riskine sahiptirler.

Geç dönemde ise sinir yaralanması olmayan hastalarda yeterli tedavi uygulanmaz ise omurgada kamburluk (kifoz) oluşması ve bunun yaratabileceği şiddetli ağrı en sık görülen şikayettir. Sinir yaralanması olan hastalar ise felç ve onun getirdiği problemlerle karşılaşırlar.

Öncelikli ve en önemli belirtisi, ağrıdır. Travma geçiren ve omurgasının herhangi bir bölgesinde ağrı şikayetiyle gelen her hastada istisnasız olarak, "çok ağır travmalarda, hastanın bilinç kaybı olduğu durumlarda veya hastanın ağrıyı tarif etmesine gerek olmadan aksi ispat edilene dek omurga kırığı" olarak kabul ediliyor.

Omurga kırığında belirtiler yaralanmanın ciddiyetine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Omurga kırıklarında aşağıdaki belirtiler görülebilir;

• Sırt veya boyun ağrısı
• Uyuşma, karıncalanma, kas spazmı
• Halsizlik
• Bağırsaklarda veya mesanede meydana gelen değişiklikler
• Felç

Kollarda veya bacaklarda hareket kaybı gibi belirtiler gözlemlenirse en kısa süre içinde bir doktora başvurulması gereklidir.

Omurga yaralanmalarında hastayı çok fazla hareket ettirmeden yatmasını sağlamak ve en kısa sürede ambulansa haber vermek son derece önemlidir. Eğer, doktor omurga kırıklarından şüpheleniyorsa hastanın kesin tanısını koyabilmek için radyografi, Bilgisayarlı tomografi, MR görüntülerini isteyebilir.

Omurga Kırıklarında Tanı Nasıl Konur?

Omurga yaralanması vakalarında kişinin en yakın hastaneye ulaştırılması ve işlemin yapılma şekli çok önemlidir. Taşıma için ambulans ve işin uzmanı paramediklerin gelmesi beklenmelidir.

Hastanın uygun pozisyonda taşınmaması yaralanmanın kaderini etkileyen en önemli unsurlardan birisidir. Acil servise getirildikten sonra doktorlar ilk müdahaleyi ve muayeneyi yaparak, tanı konulması için aşağıdaki tetkikleri isteyebilir.

Direkt Radyografi

Yaralanma şüphesi olan hastalara ilk yapılacak tetkiktir, çoğu zaman yaralanmanın olup olmadığını başarılı şekilde ortaya çıkarabilir.

Bilgisayarlı Tomografi

Kırıkları direkt radyografiden daha iyi gösterir. Bazı hastanelerde rutin olarak uygulanmaktadır. Diğer durumlarda ise direkt grafide görülen kırıkların şiddetini ve tipini değerlendirmek için istenebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)

Omuriliğin ve yumuşak dokuların değerlendirilmesinde en iyi yöntemlerden biridir. Her hasta için gerekli değildir, ancak kırık tespit edilen hastalarda kırığın şiddeti ve yumuşak dokuların durumunu değerlendirmek için istenebilir. Ayrıca sebebi açıklanamayan omurilik yaralanmalarında ya da omurilik yaralanması ile omurga kırığının seviyelerinin uyum göstermediği durumlarda istenebilir.

Omurilik Yaralanması Nasıl Oluşur?

Omurilik yaralanmaları genellikle omurga kırıkları sonrası kırılan kemiğin omuriliğin geçtiği kanalı daraltmasıyla meydana gelir. Ancak özellikle çocuklarda nadir olarak herhangi bir kemik kırığı olmadan omuriliğin aşırı gerilmesi ile de oluşabilir. Omurga kırıkları ve yaralanmaları omurganın boyun kısmından kuyruk sokumuna kadar herhangi bir bölgesinde olabilir.

Omurga Kırıkları Kaç Şekilde Oluşabilir?

Kırıklar

Bir kemiğin üzerine, dayanabileceğinden fazla yük binerse kemik kırılır. En sık görülen kırık tipi omurun ön kısmının çöktüğü "çökme kırıklarıdır". Eğer omurga üzerine binen yük daha da şiddetli ise o zaman omurun orta ve arka kısmı da kırılabilir ve kırık parçaları omurilik kanalına doğru yer değiştirip omuriliği zedeleyebilir.

Bu tip kırıklara "patlama kırığı" denir. Patlama kırıklarında omurilik yaralanması ve felç sık görülmekle birlikte her patlama kırığı felce ya da omurilik yaralanmasına neden olmaz. Kırıklar genellikle tek bir omurda olmakla beraber %20 veya %30 oranında ardışık veya ardışık olmayan birden fazla omuru da içerebilir.

Çıkıklar ve Kırıklı-Çıkıklar

Omurga üzerine binen yükler daha da artarsa o zaman kemikte kırıkla birlikte omurları birbirine bağlayan ve bir arada tutan yumuşak dokularda; disklerde, bağlarda ve eklemlerde yaralanma olabilir. Bu durumda iki omurun birbiri ile bağlantısı kopar ve omurga çıkığı meydana gelebilir.

Omurga çıkığı nadiren sadece yumuşak dokuların yaralanması ile oluşan çıkık olarak görülürken, sıklıkla omur kırığı ile birlikte “kırıklı çıkık” olarak da görülmektedir. Bu iki tip yaralanma ile birlikte omurilik yaralanması çoğu zaman gelişir ve en tehlikeli yaralanma şeklilerinden birisi haline gelir.

Aynı zamanda çıkık ve kırıklı çıkıkların iyileşmesi sadece kırık olan yaralanmalara göre çok daha zordur. Bu nedenlerden dolayı çıkık veya kırıklı çıkıklar çoğunlukla cerrahi tedavi gerektirir.

Omurga Kırıkları Tedavisi

Öncelikle uzman bir hekim tarafından omurganın yük taşıma işlevini yapıp yapamayacağı ve sinir yaralanması olup olmadığı tespit ediliyor. Nörolojik yaralanmaya neden olmayan ve omurganın yük taşımasında bir sorun olmayacağı düşünülen (stabil) hastalarda ana yaklaşım, ağrı tedavisi oluyor.

Duruma göre kısıtlı süreler yatak istirahati ve tespit edici korseler önerilebiliyor. Ancak, kırık nedeniyle omurganın bütünlüğü bozulmuş ve yük taşıma işlevini yerine getiremez hale gelmişse (instabil) ve özellikle kısmi ya da tam felç durumu mevcutsa mutlaka (bazı küçük istisnalar dışında) cerrahi tedavi uygulanıyor.

Omurga Kırığı Tedavisi

Omurilik yaralanması olmayan hastada ağrının kontrolü ve omurganın bütünlüğünün sağlanması, tamir edilmesini amaçlar.

Yaralanmış omurgada tahribatın zaman içinde ilerleyerek kamburluğa yol açmasını ya da artan kamburlukla omurilikte başta olmayan bir yaralanma olmasını engellemek başlıca amaçlardır.

Omurilik yaralanması olan hastada ise yaralanmaya neden olan kemik baskısı, omurilik sıkışması gibi durumlar düzeltilmeye çalışılır. Bu tedavinin erken dönemde uygulanması özellikle kısmi felci olan hastalarda önemlidir.

Çünkü kısmi felç olan hastaların iyileşme şansı daha yüksektir. Tam felç gelişmiş hastalarda ise iyileşme şansı daha az olabilir. Ancak bu hastaların da erken rehabilitasyonu için kırık omurganın süratle tamir edilmesi ve bütünlüğünün kazanılması gerekir.

Omurga Kırıklarında Hangi Tedaviler Uygulanabilir?

Korse ve istirahat Tedavisi

Kırıkların iyileşmesi için bir tespit gereklidir. Özellikle çökme kırıklarında, omurilik yaralanması ve yumuşak bağ doku yaralanması olmayan hastalarda korse veya istirahat tedavisi tercih edilir.

Amaç dışarıdan tespit ile kırığın iyileşmesini sağlamak, omurganın daha fazla çöküp omuriliğe baskı yapmasını ve kamburluk gelişmesini önlemektir. Korse süresi genellikle 3 aylık bir süreyi kapsamaktadır.

Enstrümentasyon ve Füzyon

Kırık omurganın metal araçlar kullanarak tespit edilmesi ve aynı zamanda dondurulmasıdır. Bu işlem omurganın ön veya arka tarafından yapılabildiği gibi bazen her iki tarafında dondurulması gerekirken, füzyonun sağlanması aylar sürebilir.

Aynı zamanda omurilik yaralanması olan hastalarda omuriliği sıkıştıran kemik parçaları da cerrahi girişim sırasında alınması gerekebilir. Nörolojik yaralanma olmayıp da arka bağ dokuların yaralandığı patlama kırıklarında ve nörolojik yaralanma olan tüm diğer patlama kırığı, kırık veya kırıklı çıkıklarda tercih edilecek tedavi yöntemidir.

Vertebroplasti ve Kifoplasti

Seçilmiş vakalar için Çökme kırıklarında, osteoporoz veya tümöre bağlı kırıklarda ve bazı patlama kırıklarında uygulanabilen minimal invazif tedavi yöntemidir. Genel veya Lokal anestezi altında uygulanabilir. Ciltde yapılacak küçük kesilerden omurgaya geniş iğneler ile girip kırığın düzeltilmesi ve için sağlamlaştırmak için kemik çimento konmasına dayanır.

Omurga Kırığı Ameliyatı

Omurga kırığı ameliyatı; omurga üzerinde ciddi travma sonrası meydana gelen kırıkların sinir / omurilik baskısı, instabilite veya deformite riski taşıdığı durumlarda uygulanan cerrahi bir müdahaledir. Bu süreçte; kırığın yerleşimi ve malpozisyonu öncelikle BT ve MR gibi görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir, ardından genellikle vidalı‑rodlara dayalı internal stabilizasyon, gerekirse kemik grefti ve füzyon teknikleriyle omurga bütünlüğünün yeniden sağlanması hedeflenir. Ameliyat sonrası erken dönemde ağrı kontrolü, korse desteği ve fizyoterapiyle mobilizasyonun başlatılması önemlidir; amaç hem nörolojik kayıpları önlemek hem de uzun vadede deformitenin (“kiphoz” gibi) oluşumunu engellemektir.