Beyin Kanaması

Beyin Kanaması Nedir?

Beyin kanaması, tıbbi adıyla intrakraniyal hemoraji, beyindeki bir kan damarının yırtılması sonucu kanın beyin dokusu içine veya çevresine sızmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, kafatası içindeki basıncın artmasına, beyin hücrelerinin zarar görmesine ve normal beyin fonksiyonlarının bozulmasına neden olur.

Yüksek tansiyon, kafa travması, anevrizmalar veya damar yapısındaki bozukluklar (örneğin arteriyovenöz malformasyonlar) en sık görülen nedenler arasındadır. Belirtiler genellikle aniden ortaya çıkar; şiddetli baş ağrısı, güçsüzlük, görme bozuklukları, bilinç bulanıklığı veya bayılma görülebilir.

Beyin kanaması acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur; erken tanı ve tedavi, beyin hasarını azaltmak ve iyileşme şansını artırmak açısından hayati önem taşır.

Beyin kanaması sıklıkla yaşamı tehdit eden sağlık sorunudur. Beyin dokusu içine (intraserebral) veya beyin zarları ve kemik arasında (subaraknoidal, subdural, epidural) olan kanamayı ifade eder. Kafatası içinde oluşan kanamaların tümü travmatik (herhangi bir nedenden dolayı beyine alınan darbe sonrası) olabileceği gibi, pıhtılaşma bozukluğu, organ yetmezlikleri, hipertansiyon ve başka sistemik bir hastalığa bağlı ortaya çıkabilirler.

Daha nadir nedenler arasında karaciğer hastalıkları, uyuşturucu madde kullanımı (özellikle kokain veya amfetamin) ve kanın pıhtılaşma bozuklukları yer alır. Bazı durumlarda ise, belirgin bir risk faktörü bulunmayan kişilerde kanamanın nedeni kesin olarak belirlenemez.

Beyin Kanaması Belirtileri

Beyin kanaması belirtileri, kanamanın yeri ve şiddetine göre değişmekle birlikte genellikle aniden ortaya çıkar. En sık görülen belirti, ani ve çok şiddetli baş ağrısıdır (çoğu kişi tarafından “hayatımın en kötü baş ağrısı” olarak tanımlanır).

Bunun yanında bulantı, kusma, vücudun bir tarafında güçsüzlük veya uyuşma, konuşma bozuklukları, görme kaybı ya da çift görme, denge kaybı ve koordinasyon bozukluğu görülebilir. Daha ağır vakalarda bilinç bulanıklığı, nöbet (epilepsi nöbeti) veya bilinç kaybı gelişebilir. Belirtiler hızla ilerleyebileceği için, erken tıbbi müdahale kalıcı beyin hasarını önlemek açısından hayati önem taşır.

En sık görülen beyin kanaması belirtileri şunlardır:

• Ani ve çok şiddetli baş ağrısı (“hayatımın en kötü baş ağrısı” olarak tanımlanabilir)
• Bulantı ve kusma
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşma bozuklukları (konuşamama veya anlamada güçlük)
• Görme kaybı veya çift görme
• Denge kaybı ve koordinasyon bozukluğu
• Bilinç bulanıklığı
• Nöbet (epilepsi nöbeti)
• Bilinç kaybı

Beyin Kanaması Çeşitleri

1. İntraserebral Kanamalar
2. Subaraknoid Kanama
3. Epidural Kanama (Hematom)
4. Subdural Kanama

1. İntraserebral Kanamalar

Beyni besleyen damarlar beyin dokusunun yüzeyinde olabildiği gibi derinliklerinde de yer alır. Damar yatağının özellikle de belli bölgelerdeki küçük damarların duvarında yırtılma sonucu, beyin içine kanın sızması ve beyin dokusunun hasarlanmasıdır. İntraserebral beyin kanaması dünya genelinde yılda yaklaşık olarak 100.000 kişi içinde 12-15 olgu görülmektedir. 40 yaş üzerinde oran artış göstermektedir. Cinsiyet dağılımına bakılırsa erkek/kadın oranı 1/1,67’dir.

Risk Faktörleri

İntraserebral beyin kanaması için bazı risk faktörleri vardır. Hipertansiyon, amyloid anjiopati, travma, alkol ve nikotin bunlardan bazılarıdır. Ayrıca tedavi amacıyla kullanılan aspirin, nonsteroid antienflamatuarlar ve trombolitik ajanlar da kanamaya neden olabilmektedir. Beyin damarları yaş ilerledikçe dokusal anlamda yıpranırlar ve elastiki özelliklerini kaybederler. Hipertansiyon ve amyloid anjiopati gibi hastalıklar damarların elastik yapısını bozarlar ve buna bağlı olarak damar duvarları yırtılabilir özellik kazanır. Böylelikle kanama riski artar.

Patofizyoloji ve Etkileri

İntraserebral beyin kanamaları, beyin dokusu içerisinde yırtılmalara, kitle etkisine ve sonuçta beyin dokusunun zedelenmesine sebep olurlar. Kanamanın büyüklüğüne bağlı olarak sağlıklı dokuların beslenmesini bozar ve iskemiye neden olabilirler.

İntraserebral Kanamalar Klinik Bulguları

Nörolojik açıdan sıklıkla tek taraflı kuvvet kaybı, baş ağrısı, bilinç değişiklikleri ve koma ile kendilerini belli ederler. Ek olarak konuşma bozukluğu, nöbet, bulantı ve kusma da görülebilir.

Tanı Yöntemleri

Tanısal işlemlerden hemen önce hasta ve/veya aile bireylerinden ayrıntılı bir hikâye alınmalıdır. Fizik muayene sonrası zaman kaybedilmeden bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yöntemleri ile tanı konulmalıdır. Bazı durumlarda anjiyografi yapılarak tanıya gidilebilir. Günümüz acil servis hizmetlerinde kısa sürede sonuç vermesi ve yüksek tanısal doğruluk sağlaması nedeniyle bilgisayarlı tomografi daha çok tercih edilmektedir.

İntraserebral Beyin Kanaması Tedavisi

Acil durum stratejisi belirlenir. İlk olarak hastanın hayati fonksiyonlarını korumaya yönelik, solunum ve dolaşım sisteminin idamesi sağlanır. Hastanın genel durumu, sistemik hastalıkları, kullandığı ilaçlar, kanamanın büyüklüğü, beyindeki lokalizasyonu ve nörolojik tablosu değerlendirilerek tedavinin cerrahi ya da medikal yapılacağına karar verilir.

• Cerrahi yaklaşımda, beyin dokusunda birikmiş ve kitle etkisi yaratan kanın boşaltılması ve kanamanın durdurulması hedeflenir.
• Medikal (destek) tedavide, kafa içi basıncını azaltacak ve kanama etrafında oluşan ödemi hafifletecek ilaçlar kullanılır.
• Olası nöbetlerin önlenmesi amacıyla antiepileptik ilaçlar koruyucu olarak başlanır.
• Ayrıca tansiyonun normal sınırlarda tutulmasına yardımcı ilaç desteği de verilebilir.

2. Subaraknoid Kanama

Beyin dokusunu çevreleyen zarlardan bir tanesi araknoidal zardır. Bu zarın altına olan kanamalara subaraknoid kanama denir. Görülme oranları 10-16/100.000’dir.

Subaraknoid kanama gelişiminde çeşitli risk faktörleri rol oynar. Sigara, alkol ve hipertansiyon en sık karşılaşılan nedenler arasındadır. Ayrıca oral kontraseptif kullanımı, kokain ve amfetamin gibi ilaç alışkanlıkları da riski artırır.

Genetik yatkınlık ve ailesel öykü de önemli bir etkendir; bazı bireylerde aile öyküsü olan kişilerde kanama olasılığı daha yüksektir. Bu faktörler, damar duvarlarının dayanıklılığını azaltarak kanama riskini artırır.

Subaraknoid Kanama Nedenleri

Sıklıkla subaraknoid kanama, şu durumlar nedeniyle ortaya çıkabilir:

• Travma
• Anevrizma
• Hipertansiyon
• Ateroskleroz
• Arteriovenöz malformasyonlar
• Beyin tümörleri
• Kanama bozuklukları
• Ensefalit, menenjit, meningoensefalit
• Antikoagülan tedavi

Semptomlar

Subaraknoid kanamanın belirtileri şunlardır:

• Şiddetli baş ağrısı
• Ense sertliği
• Bulantı ve kusma
• Baş dönmesi
• Çift görme
• Nöbet
• Şuur bulanıklığı

Tanı Yöntemleri

Tanısal süreçte, subaraknoid kanama şüphesi olan hastalarda öncelikle acil bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılır. Bu işlem hızlı sonuç verdiği ve kanamayı yüksek doğrulukla saptayabildiği için acil durumlarda tercih edilir. Gerektiğinde ileri tanı amacıyla beyin damarlarını görüntülemek için anjiyografi uygulanır; bu sayede anevrizma veya diğer damar anomalileri tespit edilebilir.

Subaraknoid Beyin Kanaması Tedavisi

Subaraknoid kanama tespit edilen hastalarda, anjiyografi ile damarlarda baloncuk (anevrizma) saptanması durumunda tedaviye hızla başlanmalıdır. Anevrizmanın yerleşim yeri ve yapısına göre cerrahi veya endovasküler yöntemler tercih edilebilir. Bu yaklaşımlarla anevrizmanın dolaşımdan çıkarılması ve tekrar kanama riskinin azaltılması hedeflenir. Tedavi yöntemlerindeki ilerlemelere rağmen hastaların %25-30’u hastaneye ulaşamadan kaybedilmektedir.

3. Epidural Kanama (Hematom)

Epidural kanama, sıklıkla travmatik durumlara bağlı olarak beynin kalın zarı (duramater) ile kemik arasında oluşan kanamalardır. Bu kanamalar, duramater üzerindeki damarların travma ile zedelenmesi sonucu gelişir. Çoğu vakada, kafatası kemiğinde eşlik eden kırık bulunur. Kafa travmalarının %0,2-0,6’sında epidural kanama görülmektedir.

Epidural Kanama (Hematom) Klinik Bulgular

Hastanın nörolojik tablosu dikkatlice değerlendirilmelidir. Bilinçte dalgalanma görülebilir. Bazı epidural kanamalar üç fazda kendini belli eder:

• Lucid interval: Şuurun açılıp kapanması
• İkinci faz: Şuur tamamen kapalıdır ve hiç açılmaz
• Üçüncü faz: Bilinç bulanıklığı

Bu nedenle nörolojik takip oldukça önemlidir.

Tanı Yöntemleri

Tanı için en hızlı ve yaygın yöntem bilgisayarlı tomografi (BT)’dir. Nadiren, daha detaylı değerlendirme gerektiğinde manyetik rezonans görüntüleme (MRG) de kullanılabilir.

Epidural Kanama (Hematom) Tedavisi

Epidural kanama acil tedavi gerektirir. Cerrahi olarak, duramater ile kemik arasında biriken kan boşaltılır ve kanamaya neden olan damar tedavi edilir. Kanama miktarı az ve beyne yaptığı bası sınırlı ise yakın takip seçeneği de uygulanabilir. Bu durumda hasta nörolojik olarak sürekli gözlem altında tutulur ve belirli aralıklarla radyolojik görüntüleme yapılır.

Cerrahi kararı verilirse işlem çok hızlı bir şekilde uygulanmalıdır, çünkü erken müdahale sonuçları büyük ölçüde iyileştirir. Epidural kanamada ölüm oranı (mortalite) %5-29’dur. Tedavi sonrası ise %55-89 oranında iyi sonuç elde edilmektedir.

4. Subdural Kanama

Subdural kanama, sıklıkla kafa travmasına eşlik eder. Kafa travması geçiren hastaların %8-57’sinde akut subdural hematom görülmektedir. Kan, duramater ile beyin dokusu arasında birikir ve genellikle beyin yüzeyindeki damarların zedelenmesine bağlı olarak ortaya çıkar. Subdural kanaması olan hastaların %50’sinde beyinde başka yaralanmalar da bulunur. Bu hastalar çoğunlukla nörolojik olarak ağır bulgular ile hastaneye başvururlar ve bilinç %50 hastada kapalıdır.

Subdural Beyin Kanaması Tanı Yöntemleri

Subdural kanama tanısı acil olarak konulmalıdır. Bunun için en hızlı ve güvenilir yöntem bilgisayarlı tomografi (BT)’dir. Bazen daha detaylı değerlendirme için manyetik rezonans görüntüleme (MRG) de tanı koydurabilir.

Subdural Beyin Kanaması Tedavisi

Nörolojik tabloyu bozan ve beyin üzerinde bası yapan kanamalar, acil cerrahi müdahale gerektirir. Cerrahi olarak, beyin ile duramater arasındaki kan boşaltılır ve kanama odağı bulunarak durdurulur. Bu tür kanamalarda ölüm riski %42-90 arasında değişmektedir. Günümüzde bazı seçilmiş vakalarda endovasküler yöntemler ile kanamalara müdahale edilebilmektedir.

Subdural kanamalar zaman zaman yaşlı bireylerde minör kafa travmaları ile de ortaya çıkabilir. Bu durumda kanama genellikle travmadan 4-6 hafta sonra, sızma şeklinde birikerek belirti verir ve kronik subdural kanama olarak adlandırılır. Genellikle cerrahi tedavi ile kan boşaltımı sağlanır ve akut kanamalara göre sonuçlar daha yüz güldürücüdür.